CATRO LIBROS QUE RECOMENDO

DISFRUTA   DO   RIBEIRO

(Escribe Secundino Lorenzo)

 

Unha marabilla de libro, un texto moi ben escrito por Clodio González Pérez, o libro escribe sobre a terra, a auga e o viño do Ribeiro. Da terra trae a historia do ribeiro, da auga a súa importancia e do viño continua coa historia.

Os apartados de As catro estacións no ribeiro, distinguindo por exemplo "a primavera" e "a primavera nas terras do Ribeiro" , e así coas outras tres estacións, é todo un espectáculo de color e de vida, unha mezcla increible con fotografías marabillosas e un texto acorde as fotografías.

Clodio González Pérez é natural de Cenlle, mestre, etnógrafo, historiador, membro da Real Academia Galega, Cronista Oficial do Concello de Cenlle e cunha abundante produción , con cantidade de libros e traballos incrible.

Por certo que as fotografías son nada menos que de José Antonio López Martinez, un fotógrafo marabilloso que para mín ten as mellores fotografías da paisaxe da nosa Provincia. Lembrar o libro "Ourense Natural" por poñer un exemplo.

Un libro imprescindible no seu texto e nas fotografías (por certo moitas delas a doble páxina).

Libro editado pola Deputación de Ourense.no ano 2003.

Poño un anaquiño do libro xusto no comenzo de "O Ribeiro terra, auga e viño" e no apartado de "Tempo e paisaxe":

    ..."Hai tanto Ribeiros como días ten o ano, que muda a súa fisiognomía co paso das estacións, dende que empezan a agroma-las primeiras follas das cepas na primavera, ata que se arrebatan os refachos do vento circio outonal. Un pequeno universo de volumes e contrastes, de formas, cores e recendos, sen par no resto da Galicia interior, antes e agora. Toda a flora inflúe na fasquía desta paisaxe, pero nada sería igual se faltasen as cepas, porque elas son  precisamente as que lle dan carácter de seu dende hai séculos a esta vizosa terra.

      O home e a muller, ou a muller e o home, porque aquí traballan dende sempre ámbolos dous por un igual, domaron a abrupta orografía ribeirá coas súas mans e coas aixadas e os rodos; refixérona de tal xeito que ata as ermas costas penedías se converteron en productivos e soleados socalcos, suaves ou pendentes, que dende os fondais e valgadas dos ríos chegan na súa vertixinosa ascensión ata case os cumes dos montes, a semellanza de grandes chanzos ou pasos dunha imaxinaria e ciclópea escaleira que quixese poñer en comunicación a auga e o ceo, e, entre ámbolos dous, o viño.

     O cromatismo paisaxístico tamén se transformou, trocárono os ribeiráns ó longo dos séculos de laborioso esforzo, semellando en pouco o da época castrexa e medieval, e outro tanto cómpre dicir verbo do de hoxe en día e do século XVIII. A cor depende das castes de cepas, das diversas tonalidades do verde das súas follas, así como tamén das que lle concede o outono pouco antes de que fenezan, de que empece o adormecemento invernal. Desaparecidos os centenarios soutos de castiñeiros, minguadas as carballeiras  esmorecidos os erbededos, os montes tornáronse máis oscuros, consonte coa cor da frouma dos piñeiros de repoboación que agora se estenden por todas partes, e máis aínda pola ameaza invasora da mimosa, esa planta allea que galopa desbocada sen deixar un oco que lle faga de respiro á flora autóctona..."

     Poño dúas fotografías das moitas que ten o libro, sensacionais, observar o tamaño do libro:

A fotografía dice: "O outono no Ribeiro é a estación máis fermosa do ano. A igrexa de Beade entre as viñas". É impresionante.

 

A fotografía dice: "O lago do encoro de Castrelo de Miño. Na outra banda sobresae o coto de San Cibrao, repoboado de cepas novas.". Outra extraordinaria foto.

O libro é de 29x24 cms.

 

---o---

 

 

 

Libro editado por Ediccións Xerais de Galicia S.A. en 1992.

O libro é outra auténtica marabilla e un gran traballo, en parte  recolle a tesis coa que Luis Domínguez Castro, licenciado en Historia Contemporánea, con premio extraordinario, e que precisamente se doctorou coa máxima nota do tribunal cunha tesis recollida, en parte, neste traballo.

 Luis Domínguez Castro naceo en Camporredondo, en 1959,  e foi alumno do ITEM de Ribadavia. Por certo excelente alumno.

O libro é dunha lectura doada, persoalmente paréceme un libro marabilloso e de lectura imprescindible si se quere entender o que supoñen os viños, as viñas e profundizar nas xentes do Ribeiro. Todo o libro deixa ver unhas ideas e conclusións con fundamentos, que se explican na contraportaba, rematando cunhas conclusións finais, que se recollen no último capítulo e que se agradecen.

Aproveito o sensacional resumen que aparece na contraportada:

..."Velaquí, a historia do Ribeiro nos dous últimos séculos. Unha das terras máis ricas, enblemáticas, e de máis tradición e sona de Galicia. "Abonda con mencionar o nome desta comarca para que ecoen nos nosos sentidos sensacións calorosas, relembros saudosos, ledicias vividas e pousos históricos", di no limiar o catedrático Ramón Villares.

   O autor aborda o coñecemento desta bisbarra a través de dúas liñas de investigación: o estudio da propiedade da terra e o estudio das familias (as economías familiares) arredor da súa principal fonte de riqueza e comercio: o viño.

   A desarmortización de Mendizábal, os movementos agrarios, a redención do foro, as claeses sociais, os tipos humanos, os traballos de vendimia, as cerimonias e celebracións, os mercados, o transporte, a alimentación, a cultura doméstica e popular, etc., aparecen nestas páxinas coa sistematización obrigada de investigador, pero tamén co talento de quen sabe mergullarnosos no mundo de sorprendente riqueza e seducción"....

 

 

---0---

 

Editado polo Instituto de Estudios Carballiñeses no 2007.

Aproveito para falar desta xoia de libro, para mín imprescindible no estudio do Ribeiro,  porei tres textos, un do meu compañeiro de "mili" Avelino Muleiro García que escribe o prólogo do libro e onde fala deste gran traballo. Poño tamén a contraportada do libro, que aclara moito sobre o libro, e un terceiro texto, dos máis de douscentos noventa artigos que estudia en título principal, e dos 2.100 que aparecen no índice toponímico: un artigo, A Barca,  que Frutos Fernández estudia neste marabilloso libro, por poñer un exemplo.

¡Menudo traballo!. ¡Incrible!.

A miña enhoraboa por este libro. Un orgullo que foxe meu alumno no ITEM de Ribadavia naqueles anos.

Contraportada do libro:

   "...Frutos Fernández González (San Clodio, 1956).

       Licenciado en Ciencias Químicas pola USC e en Ciencias Económicas e Empresariais pola UNED, desenvolve o seu traballo como catedrático de Física e Química no Instituto do Carballiño. Dende hai anos complementa as súas actividades docentes coa investigación histórica, centrada na comarca do Ribeiro. Membro do Instituto de Estudios Carballiñeses, ten publicado numerosos traballos en revistas como o Boletín Avriense, Ágora do Orcellón ou Argentarivm. Tamén é membro da Asociación Galega de Onomástica; neste campo, na súa dimensión histórica, ven traballando no estudio da onomástica persoal na xurisdición de San Clodio do Ribeiro no século XVI. Este libro, Nomes do Ribeiro, o primeiro seu, nace do convencemento de que a onomástica en xeral, a a toponimia en particular, resulta, como di Avelino Muleiro no prólogo, de grande utilidade para entender importantes pegadas históricas no desenvolvemento da cultura, da economía, dos costumes, das transformacións da sociedade e incluso das crenzas dunha poboación, dunha comarca ou dun grupo social máis amplo..."

 

Trociño do Prólogo, escrito por Avelino Muleiro García,  Director do Instituto de Estudios Carballiñeses:

 

    "...Pois ben, o meu amigo Frutos quedou seducido polos cantos miríficos da toponimia e decidiu mergullarse plenamente nas súas augas ó longo deste últimos anos, sucumbindo así a fascinación desta ninfa protectora de montañas e arboredas, de mananciais e ríos, de vales e frías grutas. E abofé quese mergullou totalmente, pondo no envite toda a súa ilusión, como adoita facer con todo aquilo co que se compromete. Xa sabemos que a acción humana se explica non só pola deliberación senón tamén pola paixón, sen saber a priori cal destas dúas forzas habera de primar nunha situación dada. O caso é que Frutos sempre aposta pola deliberación e pola razón nos asuntos da toponimia, non esquecéndose de aplicar unha boa dose de paixón  nas súas pesquesas. Sei que anda entusiasmado con esta nova afección onde leva desenvolvendo con elocuencia, e non só con veracidade, algunhas interesantes pescudas. Pero non só se pode dicir que ten afección pola toponimia; hei de confesar que é un auténtico experto na materia, con criterio na indagación e método riguroso na resolución. Pero ademais -dato que lle aporta un mérito engadido- Frutos Fernández non reune profesionalmente o perfil toponimista, porque non é un home "de letras" no sentido en que se entende vulgarmente esta expresión. Os que se adican a este tipo de estudios son, normalmente, filólogos. Frutos é un home de "ciencias"; é licenciado en Química e profesor da misma disciplina cun xa longo percorrido e ateigado currículo. Esa formación científica detéctase inmediatamente ó comprobar o rigor metodolóxico e o enfoque preciso que lle imprime ós seus traballos de investigación. Na toponimia, científicos como Frutos desenvólvense a pleno gusto seguindo a máxima de Einstein segundo a cal "a imaxinación é máis importante có coñecemento. A imaxinación circunda o mundo". É ben certo que cómpre respectar unha razoable fidelidade ás regras de xogo que cada disciplina propón..."

Ata aquí o trociño do prólogo.

A continuación poño un pequeno exemplo dos 2.100 nomes que trae o libro "Nomes do Ribeiro".

 

A Barca entre Ribadavia e Reza, na confluencia do Avia e do Miño

 

"...B8. A Barca

    Os topónimos A Barca  fan referencia a antigas barcas, un dos medios de transporte máis usado para vadear ríos de certa importancia, en tempos nos que as pontes eran máis ben escasas. No Ribeiro soamente queda con ese nome o lugar da Barca de Barbantes, pero tanto no Miño como no Avia houbo outras barcas que deron o seu nome  a algún que outro lugar.

    No Miño estaban as barcas máis importantes. Durante a maior parte da época moderna, foron a única maneira de salvar o río no Ribeiro. A Ponte de Castrelo de gran importancia na época medieval derrubouse a mediados do século XVI e nunca se chegaría a reconstruír. A actual ponte de fero data de finais do século XIX. A  barca máis destacada foi, sen dúbida, a de Barbantes, entre as freguesías de Laias e Feá, da que se teñen noticias desde a Idade Media. A mediados do século XIX era capaz de transportar nunha sola viaxe tres carros de bois e abundantes pasaxeiros. Outras barcas do Miño foron  as de Trasariz, Sanín e Troncoso. Na desembocadura do Avia existe tamén o término da Barca, no antigo Porto Corbeira; desde aquí saía a barca que cruzaba o Miño e comunicaba Ribadavia coas terras de Arnoia. Cando eu estudaba o bacharelato en Ribadavia, nos anos sesenta do pasado século, tódolos rapaces de Arnoia aínda viñan a Ribadavia na barca. Augas abaixo tivo grande importancia a barca de Porto Miranzo, e sobre todo a de Filgueira. No Avia están documentadas antigas barcas na Quinza, Beade, Esperela, Ribeira, Pazos de Arenteiro e Bieite.. Xustamente aquí en Bieite temos unha das referencias documentais máis antigas dunha barca para o paso dun río en Galicia, data do ano 1249; "...mean leyram de Veyga de Benedicte, de casali meo de Ualle illam, scilicet, que íacet directe ubi solet ambulare barcus; et incipit a ríuulo..." 61

61 CDSC, doc. 68,1249, p.306 (Lúcas Álvarez, M. e Lucas Dominguez, P. (1996) El monasterio de San Clodio do Ribeiro en la Edad Media. Estudio y documentos. Seminario de Estudios Gallegos Edicións do Castro)..."

 

Para rematar, o libro presentouse o día 28/12/2007 no Carballiño e este é un resumo do día da presentación; curioso moi curioso...

 

 

---O---

 

Outro libro a recomendar, sempre que o lector esté interesado no tema da historia do viño, no Ribeiro e no río Miño. Un libro moi curioso e moi ben escrito. Como dice Luís Domínguez Castro no prólogo "...unha espléndida obra, madurada e envellecida no mellor dos barris, o do entusiasmo e bo facer".

Trátase do libro:  Beber, necesidad y placer.

Desde el Ribeiro, un breviario internacional del vino.

O autor Celso Rey. Publicación de Caligrama. 2020.

Celso Rey García, foi profesor de Francés e de Inglés en varios institutos da provincia de Ourense, entre eles o noso Item de Ribadavia e a Universidade Laboral de  Ourense. É un estudioso, de toda a vida, entre outras moitas cousas,  do Ribeiro e o seu viño.

O libro está escrito en castelán.

Aproveito o resumo da contraportada que nos da unha idea do que podemos atopar neste libro:

..."Los romanos plantaron viñas en el Ribeiro, los hombres de Dios las consolidaron y el vino llegó a Compostela, a Inglaterra y a Flandes. Desembarcó en América, con Cristobal Colón, a quien condenaron por mesquindaz en su reparto. Letal en la Invencible. Portugueses, andaluces, riojanos y catalanes disputaron sus mercados. El oidio, el mildeu y la filoxera comprometieron su existencia.

El vino del Ribeiro, se adaptó tarde al embotellado y, por fin, a finales del s. XX, apostó por la renovación y recobró su puesto en el mundo del vino, que había florecido en el Mediterraneo, alcanzó su esplendor en Francia y, desde la vieja Europa, colonizó los cinco continentes.

El libro rescata una historia laureada, afligida y esperanzada para que los amantes del vino nos enorgullezcamos de ese Ribeiro milenario"...

Nesta páxina web sobre O Ribeiro, concretamente no Caixón de Sastre,  incorporo ao pé da letra o capítulo 9.4 da páxina 160 do libro citado e co título "Un Miño navegable. Representación al inmortal rey Carlos III", unha proposta moi curiosa de Pedro Antonio Sánchez Vaamonde.

Non fai falta que diga que o libro gustoume moito, é de lectura doada e conta moitas, moitísimas cousas sobre o viño e O Ribeiro entre outras.

 

                                                   ---o---

                             Volver a "Disfruta do Ribeiro".